Avaita pämenü

Mad'jaranma (mad'j.: Magyarország), se om täuz' oficialine nimituz (vspäi 2012), om mererandatoi valdkund Evropan keskuses. Mad'jaranman pälidn da kaikiš suremb lidn om Budapešt.

Mad'jaranma
Magyarország
 Flag
Flag of Hungary.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Hungary.svg
Pälidn Budapešt
Eläjiden lugu (2018) 9 825 704[1] ristitud
Pind 93 028 km²
Mad'jaranma Magyarország
Kel' mad'jaran
Valdkundan pämez' Janoš Ader
Päministr Viktor Orban
Religii hristanuskond
Valüt mad'jaranman forint (HUF)
Internet-domen .hu[2]
Telefonkod +36
Aigvö tal'vel UTC+1,
kezal UTC+2

Valdkund om PAKO:n ühtnijaks vspäi 1999. Vs 2004 semendkun 1. päiväspäi om EÜ:n ühtnijaks.

Südäiolend

IstoriiRedaktiruida

Valdkundan aluz om pandud läz tuhant vot meiden erad Mad'jaran Kunigahuseks.

Vn 1918 17. päiväl redukud Mad'jaranma sai ripmatomut Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižen rezul'tataks.

Jäl'gmäine Konstitucii[3] (mad'j.: Magyarország Alaptörvénye) om hüvästadud parlamental vn 2011 18. päiväl sulakud, tuli väghe vn 2012 1. päiväl vilukud da om väges vn 2013 znamasižidenke vajehtusidenke. Valdkundan oficialine nimituz om vajehtadud ühtes valdkundansüdäimižiden da röunantagaižiden mad'jaralaižiden oiktusiden tazostamiženke.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Mad'jaranman fizine kart.

Mad'jaranma om mavaldkundröunoiš Ukrainanke pohjoižpäivnouzmas (röunan piduz — 128 km), Romanijanke päivnouzmas (424 km), Serbijanke suves (164 km), Horvatijanke suvipäivlaskmas (348 km), Slovenijanke päivlaskmas (94 km), Avstrijanke lodehes (321 km) da Slovakijanke pohjoižes (627 km). Ühthine röunoiden piduz — 2106 km. Mad'jaranma om mererandatoi valdkund.

Reljef om tazo tobjimalaz. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Kekeš-mägi (1014 m). Balaton om kaikiš suremb reskveden järv Keskuzevropas. Mecad ottas läz videndest valdkundan territorijad.

Klimat om kontinentaline.

Londuseližed pävarad oma kivihil', londuseline gaz, boksitad; toižed varad — kivivoi, väghine mahuz.

Politine sistemRedaktiruida

 
Mad'jaranman parlament Budapeštas.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (mad'j.: Magyarország köztársasági elnöke). Parlamentan ühtnijad valitas händast peitol'žel änestusel videks vodeks, voib valitas kahtišti.

Parlament om Nacionaline Suim (mad'j.: Országgyűlés). Kaik rahvaz valičeb sen 199 ühtnijoid nelläks vodeks. Parlamentan ühtnijad pandas radnikusele päministrad (mad'j.: Miniszterelnök) prezidentan taričendan mödhe, kaikiš järedamban partijan lider kändase päministraks tobjimalaz da formiruib ohjastust.

Nügüdläine prezident om Janoš Ader, radab vs 2012 semendkun 2. päiväspäi, järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 13. päiväl keväz'kud (131 än't 199:späi). Valdkundan parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 8. päiväl sulakud. Viktor Orban tuleškanzi radho päministraks vs 2010 semendkun 29. päiväspäi, mugažo radoi vll 1998−2002.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Mad'jaranman administrativiž-territorialine jagand.

Mad'jaranmas om 346 lidnad, kudambad mülüdas 19 administrativižhe agjaha (med'jed, mad'j.: megye), ned — 7 statistižhe regionha (mad'j.: Magyarország régiói). Pälidn da völ 5 lidnad (Debrecen, Miškol'c, Seged, Peč, D'jor) ei mülügoi agjoihe. Agjad alajagasoiš 175 ümbrikho (mad'j.: járás). Ümbrikod — lidnoihe (város) da küläkundoihe (község). Pälidn alajagase rajonihe (kerületei).

EläjadRedaktiruida

Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 10 012 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 709 463 eläjad vl 1980.

Mad'jaranmas elädas mad'jaralaižed.

Valdkundan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Debrecen, Seged, Miškol'c, Peč, D'jor, N'jired'haz, Kečkemet da Sekešfehervar. Vl 2012 kaik oli 19 lidnad enamba mi 50 tuhad eläjidenke. Vl 2009 ühthemänho oli 328 lidnad (mad'j.: város) Mad'jaranmas.

IžanduzRedaktiruida

Mad'jaranman päeksport om mašiništ radiosidon täht (20%), elektromašiništ (läz 17%), söndtavarad (läz 10%), avtod da niiden palad (8%); toine eksport — zelläd (3%), kivivoi (1%), elektruz (1%).

Kul'turRedaktiruida

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida