Avaita pämenü

Budapešt (mad'j.: Budapest) om Mad'jaranman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Keskmad'jaranman provincijan administrativine keskuz.

Budapešt
Budapest
 Lidnanznam
Coa Hungary Town Budapest big.svg
 Flag
Flag of Budapest (2011-).svg
Valdkund Mad'jaranma
Eläjiden lugu (2015) 1 759 407 ristitud
Pind 525,14 km²
Budapešt Budapest
Pämez' Gergei Karačon'
(reduku 2 019—,
Gergely Karácsony)
Telefonkod +36-1
Aigvö tal'vel UTC+1 
kezal UTC+2


Lidnan ümbrikod (nomeruidud).

Budapešt om Mad'jaranman biznesan, opendusen, kul'turan da tedon keskuz. Läz 3 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.

IstoriiRedaktiruida

Lidnad sädihe koumen lidnan ühtištusel vn 1873 kül'mkun 17. päiväl Mad'jaranman erigoittud ohjastusen alusenpanendan jäl'ghe. Nene koume lidnad oliba Pešt Dunain hural (päivnouzmaižel) randal, Bud (madj. Buda) da Obud (madj. Obuda) Dunain oiktal randal. Bud oli Mad'jaranman kunigahusen pälidnaks vozil 1361−1541.

Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupuruidud Saksanman sodavägil vozil 1944 (keväz'ku) — 1945 (13. uhoku, NSTÜ:n armijan šturm). Udessündutihe lidnad 1950-60-nzil vozil.

Geografižed andmusedRedaktiruida

Dunai jagab lidnad kahthe palaha: tazo Pešt da kukhikaz vihand Bud. Jogen hijamad ümbärtas seičeme sar't lidnan röunoiš.

Klimat om ven kontinentaline. Keza om räk, tal'v om pehmed. Voden keskmäine lämuz om +11 C°. Paneb sadegid 532 mm vodes, tazomäras vodes ümbri, enamba semendkus-kezakus (60 mm kus).

Budapešt jagase 23 lidnümbrikoks, kaikutte om ičeze nimenke.

EläjadRedaktiruida

Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 2 059 226 eläjad vl 1980. Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden znamasine enambuz oli mad'jaralaižed (91,7%). Vl 2008 1 702 297 ristitud elihe lidnas (Bud: 480 756, Pešt: 1 221 541). Vodel 2014 eläjiden lugu oli 1 744 665 ristitud.

Edeline lidnan pämez' om Ištvan Tarloš (reduku 2010 — reduku 2019).

TransportRedaktiruida

Mad'jaranman pälidn om valdkundan avtotesol'm. Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, elektrojonused da funikulör oma kundaližeks transportaks Budapeštas. Koume päraudtestancijad om lidnas. Metro radab lidnas vspäi 1896 (vspäi 2014 4 jonod, 52 stancijad, 37,6 km raudted). Jogitaksid oma populärižed.

Rahvahidenkeskeine civiline Ferenc Listan nimel nimitadud lendimport, ende Ferihed' (BUD, 14,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 16 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid äjihe Evropan i Päivlaskmaižen Azijan lendimportoihe, čarterreisid — ližaks Evropan edahaižihe sarihe i Päivnouzmaižen Azijan maihe.

OpenduzRedaktiruida

Kaik 17 universitetad om olmas Budapeštas.

HomaičendadRedaktiruida


IrdkosketusedRedaktiruida