Avaita pämenü

Vaugedvenäma

valdkund Päivnouzmpol'žes Evropas

Vaugedvenäma (vaug.: Беларусь, ven.: Белоруссия), täuz' oficialine nimi — Vaugedvenäman Tazovaldkund (vaug.: Рэспубліка Беларусь, ven.: Республика Беларусь), om mererandatoi valdkund Päivnouzmpol'žes Evropas. Vaugedvenäman pälidn da kaikiš järedamb lidn om Minsk.

Vaugedvenäman Tazovaldkund
Рэспубліка Беларусь (vaug.)
Республика Беларусь (ven.)
 Flag
Flag of Belarus.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Belarus.svg
Pälidn Minsk
Eläjiden lugu (2018) 9 527 543 ristitud
Pind 207 600[1] km²
Vaugedvenäman Tazovaldkund Рэспубліка Беларусь (vaug.) Республика Беларусь (ven.)
Kel' vaugedvenän, venäkel'
Valdkundan pämez' Aleksandr Lukašenko
Päministr Sergei Rumas
Religii hristanuskond
Valüt vaugedvenäman rubl' (Br) (BYR)
Internet-domen .by, .бел
Telefonkod +375
Aigvö UTC+3

Vaugedvenäma om Evrazijalaižen Ekonomižen Ühtištusen ühtnijaks.

Südäiolend

IstoriiRedaktiruida

Vn 1990 27. päiväl heinkud Vaugedvenäma tedištoiti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Vn 1991 25. päiväl tal'vkud valdkund erištui täuzin.

Jäl'gmäine Konstitucii[2] (vaug.: Канстытуцыя, ven.: Конституция) om vahvištadud vn 1994 15. päiväl keväz'kud i om väges voziden 1996 da 2004 vajehtusidenke kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Vaugedvenäman reljefan kart.

Vaugedvenäma om mavaldkundröunoiš Venämanke pohjoižpäivnouzmas da päivnouzmas (röunan piduz — 1312 km), Ukrainanke suvipäivnouzmas da suves (1111 km), Pol'šanmanke päivlaskmas (418 km), Litvanmanke (640 km) da Lätänmanke (161 km) lodehes. Ühthine röunoiden piduz — 3642 km[3]. Vaugedvenäma om kaikiš suremb mererandatoi valdkund Evropas.

Reljef om tazo da sijidme sokaz. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Dzäržinskaja (Pühä) Hara-kukkaz (345 m) päivlaskmpolehe Minskaspäi.

Londuseližed pävarad oma kaliisol, keitandsol, mec, turbaz; toižed varad — kivivoi, londuseline gaz, granit, dolomit, mel, gravii, letked, saved.

Politine sistemRedaktiruida

 
Vaugedvenäman ohjastusen pert' Minskas om parlamentan alakodin-ki ištundoiden sija.

Vaugedvenäma om unitarine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (vaug.: прэзідэнт, ven.: президент). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita. Prezident paneb päministrad radsijha parlamentan alakodin hökkähtusen samižen jäl'ghe. Prezident voib säta da panda väghe käskusid.

Parlament om kaks'kodine Nacionaline Suim (vaug.: Нацыянальны сход, ven.: Национальное собрание). Üläkodi om Tazovaldkundan Nevondkund (vaug.: Савет Рэспублікі, ven.: Совет Республики) 64 deputatanke (kahesin kaikuččes agjaspäi da völ 8 ristitud prezident paneb radsijha). Alakodi om Ezitajiden Kodi (vaug.: Палата прадстаўнікоў, ven.: Палата представителей) 110 ühtnijanke. Kaikiden parlamentan ühtnijoiden valdatusiden strok om nell' vot.

Nügüdläine prezident om Aleksandr Lukašenko. Hän radab vs 1994 heinkun 20. päiväspäi, se om hänen jo videnz' strok faktižikš. Järgenduseližen kerdan änestihe prezidentad vn 2015 11. päiväl redukud, Lukašenko sai 83,5% änid. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 sügüz'kul: üläkodihe 16. päiväl, alakodihe 11. päiväl. Sergei Rumas radab päministran vs 2018 elokun 18. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Vaugedvenäman administrativiž-territorialine jagand.

Vaugedvenäma jagase 6 agjaha (vaug.: вобласць, ven.: область) da ühthe pälidnha (Minsk). Agjad alajagasoiš 118 rajonha (vaug.: раён, ven.: район) da 10 lidnha agjan alištusenke (vaug.: горад абласнога падпарадкавання, ven.: город областного подчинения). Minsk da erased (5) lidnad agjan alištusenke alajagasoiš lidnrajonihe, mugomid om 24. Agjoiden rajonad alajagasoiš 1295 küläkundha, 102 lidnankundha da 90 žilonkundha.

EläjadRedaktiruida

Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 9 467 000 ristitud[4]. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 243 500 eläjad vl 1994.

Rahvahad (vn 2009 rahvahanlugemine): vaugedvenälaižed — 83,7%, venälaižed — 8,3%, pol'šanmalaižed — 3,1%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 0,9%.

Toižed järedad lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Gomel', Mogilöv, Vitebsk, Grodno, Brest. Vl 2015 kaik om 15 lidnad enamba mi 100 tuh. eläjidenke. Vl 2013 ühthemänho oli 113 lidnad valdkundas.

IžanduzRedaktiruida

Vl 2009 Vaugedvenäman päeksport oli kivivoin toštmižeksport (34%), söndtavarad (sagud, maid, argvoi, lehmänliha, sahar, kaik om läz 10%), likkuimed da niiden palad (traktorad da jüguavtod, 9%), heretused (mineraližed da organižed, 8%), himižen tegimišton produkcii (8%); toine eksport oli sobad (läz 5%), teraz (2%), šinad (2%), vilugoitimed (1%), mebel' (1%).

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida