Avaita pämenü

Latvii vai Lätänma (latv.: Latvija), oficialižikš Latvijan (Lätänman) Tazovaldkund (latv.: Latvijas Republika), om valdkund Evropan pohjoižes, Baltijan meren randal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Rig.

Latvijan (Lätänman) Tazovaldkund
Latvijas Republika
 Flag
Flag of Latvia.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Latvia.svg
Pälidn Rig
Eläjiden lugu (2018) 1 923 559[1] ristitud
Pind 64 589 km²
Latvijan (Lätänman) Tazovaldkund Latvijas Republika
Kel' latvijan
Valdkundan pämez' Raimonds Vejonis
Päministr Maris Kučinskis
Religii hristanuskond
Valüt evro (€) (EUR)[2]
Internet-domen .lv[3]
Telefonkod +371
Aigvö tal'vel UTC+2,
kezal UTC+3

Vspäi 2004 valdkund om PAKO:n da EÜ:n ühtnijaks.

IstoriiRedaktiruida

Latvii tedoti ičeze ripmatomudes vn 1918 18. päiväl kül'mkud Venälaižes imperijaspäi.

Vl 1934 sodakukerduz tegihe Latvijas.

Vozil 1940−1991 Latvii oli Nevondkundaližen Ühtištusen palaks. Latvijan käskusišton mödhe, se oli okkupacii. Toštmižripmatomuden dat om 21. eloku 1991.

Jäl'gmäine Konstitucii[4][5] (latv.: Satversme) om vahvištadud Konstitucižel Suimal vn 1922 15. päiväl uhokud da tuli väghe sen-žo voden 7. päiväl kül'mkud, sen vägi om udištadud vl 1993.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Latvijan reljefan kart.

Latvijal om mavaldkundröunoid Estinmanke pohjoižes (röunan piduz — 333 km), Venämanke päivnouzmas (332 km), Vaugedvenämanke suvipäivnouzmas (161 km) da Litvanmanke suves (544 km). Ühthine röunoiden piduz om 1370 km. Valdkundan päivlaskmaižed da lodehližed randad lainištab Baltijan meri, sen randanpird om 498 km pitte valdkundan südäimes.

Reljef om tazo, ülüded da alangištod vajehteldas keskneze. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Gaizin'kalns-kukkaz (312 m). Mererandaline alangišt om kaikiš pidemb. Znamasižed joged oma Gauj da Daugav (Päivlaskmaine Dvin). Kaik om 12 tuhad jogid da 3 tuhad järvid valdkundas.

Klimat om ven Baltijan meren. Järghine pil'višt om paksus, om vaiše 30..40 päivoikahid päivid vodes. Tal'v vedase 3 kud: kesktal'vkuspäi keskkeväz'kuhusai. Uhokun keskmäine lämuz om −9 C°, heinkun lämuz — +15..+17 C°. Paneb sadegid 500..800 mm vodes. Kaikiš kuivamb da päipaštokahamb ku om semendku.

Londuseližed varad oma turbaz, mouckivi, dolomit, letked, jartal', mec (56% territorijad), mahuz, gidroenergii, kala.

Politine sistemRedaktiruida

 
Latvijan parlamentan pert' Rigas.

Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om valitud Suimal prezident (latv.: Valsts prezidents). Hänen valdatusiden strok om 4 vot, ühten kahtenden strokun om voimuz. Prezident paneb radnikusele märitud ristitud formiruimha ohjastust, Suim vahvištab ohjastusen ministrid radnikusiš päministranke (latv.: Ministru prezidents — «ministriden prezident») pämeheks äniden enambusel.

Käskusenandai organ om üks'kodine parlament — Latvijan Suim (latv.: Saeima), kudamban 100 ühtnijad Latvijan rahvahanikad täuzidenke oiktusidenke valitas 4 vodeks.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 4. päiväl redukud. Prezidentan järgenduseližed valičendad Suimas oliba vn 2015 3. päiväl kezakud, i uz' Raimonds Vejonis-prezident tuleškanzi radho heinkun 8. päiväspäi. Maris Kučinskis om päministraks vs 2016 uhokun 11. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Latvijan administrativiž-territorialine jagand.

Latvii jagase 110 agjaha (üks'lugu latv.: novads) da 9 lidnha tazovaldkundan alištusenke (üks'lugu latv.: republikas pilsēta). Toižed agjad alajagasoiš volostihe (üks'lugu latv.: pagasts), toižed agjad seištas jagamatomikš.

Mugažo valdkund jagase 5 statistižhe regionha: Kurzemen, Latgalijan, Rigan, Zemgalen da Vidzemen.

EläjadRedaktiruida

Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 1 997 500 ristitud.[6]

Latvijas elädas latvijalaižed.

Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Daugavpils, Lepai, Elgav, Jurmal. Kaik om 77 Latvijan lidnad.

IžanduzRedaktiruida

Latvijan ižandusen päsarakod oma bankad, logistik (transportiruind da varažomad), turizm, sömtegimišt.

Vl 2011 valdkundan päeksport oli elektromašiništ da mašinad (12%), raud da teraz (11%), pumaterialad (7%); toine eksport oli zelläd (4%), sobad (3%), toižed metallad da tegesed niišpäi (2%).

Vl 2012 Litvanma, Venäma, Estinma, Saksanma da Pol'šanma oliba valdkundan pätorguindpartnörikš.

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida