Avaita pämenü

Litvanma (litv.: Lietuva), oficialižikš Litvanman Tazovaldkund (litv.: Lietuvos Respublika), om valdkund Päivnouzmpol'žes Evropas, Baltijan meren randal. Vspäi 2004 EÜ:n da PAKO:n ühtnii. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Vil'nüs.

Litvanman Tazovaldkund
Lietuvos Respublika
 Flag
Flag of Lithuania.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Lithuania.svg
Pälidn Vil'nüs
Eläjiden lugu (2018) 2 793 284[1] ristitud
Pind 65 300 km²
Litvanman Tazovaldkund Lietuvos Respublika
Kel' litvan
Valdkundan pämez' Dalä Gribauskaite
Päministr Saulüs Skvernälis
Religii hristanuskond
Valüt euro (€) (EUR) [2]
Internet-domen .lt[3]
Telefonkod +370
Aigvö tal'vel UTC+2
kezal UTC+3

IstoriiRedaktiruida

Ezmäine mainitez oli keskaigaižes Litvanmas vl 1009. XIII voz'sadalesai germanižed ricer'kundad (ordenad) ladiba anastada Litvanmad i toda sinnä hristanuskondad, no satusita. Litvanma kändihe hristianižeks vaiše XIV voz'sadan lopuks. Sil aigal nece valdkund oli jo üks' surembišpäi päivlaskmaižes Evropas. Vl 1569 Litvanma ühtištui Pol'šanmanke Pol'šanlitvanmaha (ninga nimitadud Lüblinan Unii). Vl 1795 kaik Litvanma kändihe Venälaižen imperijan palaks.

Vn 1918 18. päiväl uhokud Litvanman nevonkund (kaikiden litvalaižiden ezitai organ) om tedotanu Litvanman ripmatomut. Sil aigal kaik Litvanma oli völ okkupiruidud germanižil sodavägil (oli Ezmäine mail'mansoda). Jäl'ges germanižiden sodavägiden lähtendad pol'šalaižed nacionalistad sädiba Vil'nüsha kukerdust, kudamban aigan Želigovski-jenaral oli ezinenas. Litvanman ohjastuz pageni Kaunasha. Kaunas oli Litvanman pälidnan vodelesai 1940.

Vl 1940 Nevondkundaline Ühtištuz okkupirui Litvanman; nece oli Molotovan-Ribbantropan paktan oiged rezul'tat. Vozil 1941−1944 nacional-socialistine Germanii okkupirui Litvanman. Vl 1944 möst anastihe Litvanman, Nevondkundaline Ühtištuz tegi necidä azjad.

Ripmatomuz tedotihe tošti 11.03.1991-datal.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Litvanman topografine kart.

Litvanma om kaikiš suremb Baltijan valdkund, se om väheta Irlandijan surtte. Litvanman merirandan piduz' — 99 km. Pälidnan Vil'nüsan korktuz om 213 metrad ülemba meren tazopindad.

Litvanma oma mavaldkundröunoiš Latvijanke, Vaugedvenämanke, Pol'šanmanke da Venämanke (Kaliningradan agj).

Litvanman kaikiš korktembad mäged oma Juozapine vai Kruopine (niiden korktuz om ühtejitte, 293 m). Valdkundan pindan koumandesen kattas mecad. Kaikiš suremb (pidemb) jogi om Nämunas (Nemunas); Litvanmas om enamb 4000 järvid.

Voden keskmäine lämuz om +6,7 C°, uhokun — −2,8 C°, heinkun +17,9 grad. Lämuden vajehtusen amplitud om sur': kezan +30 gradusaspäi tal'ven −32 gradushasai. Vozne keskmäine painuz om 744,8 mm., keskmäine nepsuz — 78%.

Politine sistemRedaktiruida

 
Litvanman parlamentan pertid Vil'nüsas.

Litvanma om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke.

Litvanman prezident (litv.: Prezidentas) om valdkundanpämez', valitas händast ühthižil valičemižil viden voden strokuks, ühten toštmižstrokun voimuz om olmas. Prezident om armijan päkäsknik i ohjandab irdpolitikal. Hän sijatab mugažo päministran (litv.: Ministras Pirmininkas «ministr-ezimez'»), parlament vahvištab necidä radnikust.

Litvanman parlament (seim, litv.: Seimas) om üks'kodine, kogoneb 141 deputataspäi. Valitas deputatoid nellän voden strokuks.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 9. i 23. päivil redukud. Dalä Gribauskaite radab prezidentan vs 2009 heinkun 12. päiväspäi. Saulüs Skvernälis om valitud da radab päministran vs 2016 tal'vkun 13. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Litvanman administrativiž-territorialine jagand.

 
Litvanman municipalitetoiden i statistikan agjoiden kart.

Nügüdläine administrativine jagand om olmas vspäi 2010. Enččed agjad (üks'lugu litv.: apskritis) jäiba statistikan regionikš, ned alajagasoiš 60 municipalitetha (üks'lugu litv.: savivaldybė), niiden keskes 7 oma lidnad. Municipalitetad kogotas 546 tobminkundaspäi (litv.: seniūnija).

EläjadRedaktiruida

Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 2 944 459 ristitud[4]. Kaikiš suremb ristitišt oli 3 706 299 eläjad vl 1992.

Enamba 83% Litavnman eläjid oma litvalaižed, 6,6% — pol'šalaižed, 5,4% — venänikad da 1,3% — vaugedvenälaižed.

Litvalaižed — katoližen jumalankodikundan uskojad; Litvanman om völ ortodoksid, protestantid, judaistoid da musul'manoid.

IžanduzRedaktiruida

Litvanman ižanduz kazvab stabiližešti; vl 2006 radotomiden lugu oli 6,1%, infläcii oli 3%. Edel surt finansišt krizisad Venämas (vl 2008) Litvanman torguindan päpartnöran oli Venäma, nügüd' Litvanman torguindan päpartnör om . Kaikiš znamasižembad sarakod oma himine (azotheretusiden tehmine), kivivoin ümbriradmine (importiruidud kivivoil) i sömtegimišt. Vhesai 2010 kaikiš suremb kompanii oli Ignalinan atomine elektrostancii, andoi 70% valdkundha tehtud elektrust.

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida