Avaita pämenü

Vikipedii β

Piter
Санкт-Петербург
Piterin flag Piterin znam
Piterin flag Piterin znam
SPB Collage 2014.jpg
Keskuz Piter
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

84-nz'

1403 km²
7

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

4-nz'

5 351 935 ristitud (2018)
3814,64 rist./km²

Regionaline KSP

- Kaik, nügüdläižiš arvoiš
- Ühtele hengele

2-nz'

3 742,2 mlrd rub. (2016)
712,3 tuh. rub.

Federaline ümbrik Lodehline
Venäman ekonomine region Lodehline
Valdkundkel' (-keled) venäkel'
Gubernator Georgii Poltavčenko
(eloku 2011—)
Ohjastusen pämez' hän-žo
Käskusenandajan Suiman ezimez' Väčeslav Makarov
Gimn Gimn surele lidnale
Avtokod 78, 98, 178, 198
Aigvöd UTC+3 (MSK+0)

Piter (venäkelel: Санкт-Петербург) om federaližen alištusen lidn Venälaižes Federacijas, sen subjekt da vägilidn.

Se om Lodehližen federaližen ümbrikon administrativine keskuz. Mugažo lidn om Leningradan agjan da erasiden Venäman valdkundaližen tobmuden aluzkundoiden sijaduztahoks. Vspäi 1992 RVÜ:n Parlamentoidenkeskeižen assamblejan sijaduz om Tavrine pert'kulu. Vspäi 2008 Venälaižen Federacijan Konstitucine käskuzkund sijadase Piteriš.

Piter om Venäman znamasine ekonomine, tedoline da kul'turkeskuz, järed transporttesol'm.

Lidnan istorine keskuz da ühtenzoittud senke muštpachiden kompleksad oma pandud UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe; se om Venäman kaikiš suremb turistine keskuz.

Südäiolend

Lidnan nimedRedaktiruida

Lidnan istorižed nimed:

  • Sankt-Piter-Burh/Sankt-Peterburg, 16 (27). semendku 1703 — 17 (30). eloku 1914;
  • Petrograd, 18 (31). eloku 1914 — 25. viluku 1924;
  • Leningrad, 26. viluku 1924 — 5. sügüz'ku 1991;
  • Sankt-Peterburg, vodes 1991 sügüz'kun 6 päiväspäi.

Oficialižetomad nimed: «Pohjoine pälidn», «Pohjoine Pal'mir», «Pohjoine Venecii», «Lidn Neval», «Kul'turpälidn», «SPb», «Vauktoiden öiden lidn», «Revolücijan kätte (lidn)» (NSTÜ:n aigan).

IstoriiRedaktiruida

Sur' Petr pani Piterin lidnan alust vl 1703. 18.-20. voz'sadoil Piter oli Venälaižen Imperijan pälidnan.

Vs 1993 tal'vkun 25. päiväspäi Piter om olmas Venäman federaližen alištusen lidnaks vn 1993 Venäman Konstitucijan mödhe.

Piterin Päkäskuz[1] om vahvištadud vn 1998 14. päiväl vilukud Käskusenandajan Suiman ezitajil, allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 28. päiväl uhokud da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Piterin fotokuva Man kaimdajaspäi.

Piter sijadase Pohjoižes Evropas, Venälaižen Federacijan lodehpoles, Baltijan meren Suomen lahten randpolen päivnouzmas, Nevanjogen suhištos.

Federacijan subjekt röunatab Leningradan agjanke kaikil polil päiči päivlaskmpoles.

Pind om 1439 km², sidä kesken mecištutesed da mec (lidnan röunoil) ottas 310 km² (vl 2002). Znamasine jogi om Neva sen ližajogidenke (hurad — Ižor, Slavänk, Murzink; oiktad — Oht da Must jogihut). Lidnan röunoiš Suomen lahten kaikiš suremb sar' om Kotlin.

Reljef om tazo alangoikaz. Lidnan keskuz seižub 1..5 metrad korktusil ülemb valdmeren pindad, ende ani jogavoččed sur'veded oleliba täs sihesai, kuni saudihe Piterin dambad vl 2011. Piterin pohjoižpol' sijadase 5..30 m korktusil (Karjalan kaglaz), suvipäivlaskmpol' — 5..22 m. Kaikiš korktemb čokkoim om Dudergofan korktusiden Pähkimkukkaz (176 m) lidnan suves Krasnosel'skijan rajonas.

Klimat om ven kontinentaline Baltijan meren klimatan pirdoidenke. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°. Vilukun da uhokun lämuz om −6 C°. Paneb sadegid 660 mm vodes, kezakus-elokus oleskeleb niid enamba (70..80 mm kus), uhokus-sulakus — vähemba (30..35 mm kus).

Londuseližed varad oma sauvondmaterialad (saved, letked, mouckivi) da reskvezi.

Administrativine jagandRedaktiruida

Piter jagase 18 rajonaks:
 
Piterin administrativine jagand

  1. Admiraltejskii
  2. Vasileostrovskii
  3. Viborgan
  4. Kalininan
  5. Kirovan
  6. Kolpinon
  7. Krasnogvardeiskii
  8. Krasnosel'skii
  9. Kronštadtan

  1. Kurortan
  2. Moskvan
  3. Nevan
  4. Petrogradan
  5. Petrodvorecan
  6. Merenrandaine
  7. Puškinan
  8. Frunzen
  9. Keskuzrajon
Rajoniden röunoiš sijadase 111 südäilidnalašt municipališt ühtnikad: 81 municipališt ümbrikod (erasil oma ičeze nimed, erasil — vaiše nomerad), 9 lidnad (Zelenogorsk, Kolpino, Krasnoje Selo, Kronštadt, Lomonosov, Pavlovsk, Petergof, Puškin, Sestroreck) i 21 žilod.

TobmuzRedaktiruida

 
Piter-lidnan Käskusenandajan Suiman ištundoiden sija (Mariinskii-pert'kulu).

Lidnan pämez' nimitase gubernatoraks. Georgii Poltavčenko radab Piterin gubernatoran vs 2011 elokun 31. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo lidnan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Ühesa varagubernatorad da Gubernatoran Administracii oma hänele abhu.

Piterin üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Väčeslav Makarov radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2011 tal'vkun 14. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten. Suiman ühthižtö Ohjastusenke paneb eloho gubernatoran ezitajas — Ohjastusen ühtnijas päliči.

Radonoigendai tobmuz om Piterin Ohjastuz. Federacijan subjektan komitetad, ohjandused, inspekcijad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.

Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 79,3% änid satusenke da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).

EläjadRedaktiruida

Piter om Man kaikiš pohjoižemb lidn, kudamban eläjiden lugu om enamb 1 mln eläjid. Se om Evropan koumanz' lidn ristituiden lugun mödhe (Moskvan i Londonan jäl'ghe) da ühtenz' lidn, kudamb ei ole valdkundan pälidn. Se om suren lidnaglomeracijan keskuz (5,9 mln vl 2015, 11,6 tuh. km² pindanke).

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 879 566 ristitud[2], sidä kesken 271 vepsläšt[3]. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik ristitud oma lidnalaižed.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 79,1%, ukrainalaižed — 1,3%, vaugedvenälaižed — 0,8%, totarlaižed — 0,6%, evrejalaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,4%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 3,5%, rahvahuden ozutandata — 13,4%.

TransportRedaktiruida

Piter om Venäman järed transportsol'm, viž päraudtestancijad om lidnas. Allegron-üläkiruhjonused ajadas Piterin (Suomenman päraudtestancii) da Hel'sinkin keskes, Sapsan-üläkiruhjonused ajadas Piterin (Moskvan päraudtestancii) da Moskvan keskes.

Piteriš om kundališt transportad: avtobusoid, trolleibusid, tramvaid, lidnelektrojonusid da maršrutkid. 1955. vodespäi metropoliten radab lidnas.

Rahvahidenkeskeine civiline Pulkovo-lendimport (LED / ПЛК) om üks'jäine lidnas, sijadase röunanno Moskvan rajonas, 15 km suvhe lidnan keskusespäi, tehtas reisid Evropan i Azijan äjihe maihe, mugažo om äi reisid Venämadme.

GalereiRedaktiruida

Tetabad sündnudedRedaktiruida

  • Tat'jana Bulanova (sünd. 1969) — Venäman estradan pajatai, aktris.
  • Nikolai Fomenko (sünd. 1962) — Nevondkundaližen Ühtištusen i Venäman pajatai, akt'or, avtovoibištelii, biznesmez'.
  • Boris Grebenščikov (sünd. 1953) — Nevondkundaližen Ühtištusen i Venäman rokmuzikankirjutai, runokirjutai, pajatai-gitarist, radiovedäi.
  • Alisa Grebenščikova (sünd. 1978) — Venäman teatran da kinon aktris.
  • Maksim Leonidov (sünd. 1962) — Nevondkundaližen Ühtištusen i Venäman pajatai, akt'or.
  • Väčeslav Malafejev (sünd. 1979) — Venäman futbolist-verainik.
  • Zara (sünd. 1983) — Venäman pajatai.

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida

Tobmuz
Toižed



Venälaižen Federacijan subjektoiden pälidnad
Abakan | Alauz'lidn | Anadir' | Arhangel'sk | Astrahan' | Barnaul | Belgorod | Birobidžan | Blagoveščensk | Bränsk | Čeboksarad | Čeläbinsk | Čerkessk | Čit | Elist | Gorno-Altaisk | Groznii | Habarovsk | Hanti-Mansiisk | Irkutsk | Iževsk | Ivanovo | Jakutsk | Jaroslavl' | Jekaterinburg | Joškar-Ol | Kaliningrad | Kalug | Kazan' | Kemerovo | Kirov | Kizil | Kostrom | Krasnodar | Krasnojarsk | Kurgan | Kursk | Lipeck | Magadan | Magas | Mahačkal | Maikop | Moskv | Murmansk | Nal'čik | Nar'jan Mar | Novosibirsk | Omsk | Orel | Orenburg | Penz | Perm' | Petropavlovsk Kamčatkal | Petroskoi | Piter | Pskov | Rostov Donal | Räzan' | Salehard | Samar | Saransk | Saratov | Siktivkar | Simferopol' (de fakto) | Sevastopol' (de fakto) | Smolensk | Stavropol' | Sur' Uz'lidn | Suvisahalinsk | Tambov | Tomsk | Tul | Tver' | Tümen' | Uf | Ulan Ude | Ul'janovsk | Vladikavkaz | Vladimir | Vladivostok | Volgograd | Vologd | Voronež
Nece kirjutuz Vepsän Vikijas: Питер.