Jordanii (arab.: الأردن Al' Urdun), oficialižikš Jordanijan Hašimitoiden Kunigahuz (arab.: المملكة الأردنية الهاشمية Al' Mamläka Al' Urdunija Al' Hašimija), om valdkund Suvipäivlaskmpol'žes Azijas. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Amman.

Jordanijan Hašimitoiden Kunigahuz
المملكة الأردنية الهاشمية
(Al' Mamläka Al' Urdunija Al' Hašimija)
 Flag
Flag of Jordan.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Jordan.svg
Pälidn Amman
Eläjiden lugu (2018) 10 458 413[1] ristitud
Pind 89 342 km²
Jordanijan Hašimitoiden Kunigahuz المملكة الأردنية الهاشمية (Al' Mamläka Al' Urdunija Al' Hašimija)
Kel' araban
Valdkundan pämez' Abdalla II
Päministr Omar Razzaz
Religii islam
Valüt jordanijan dinar (JOD)
Internet-domen .jo
Telefonkod +962
Aigvö UTC+2

IstoriiRedaktiruida

Vn 1946 25. päiväl semendkud Jordanii tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi.

Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1946. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii[2] om vahvištadud vl 1952, vajehtihe sidä 12 kerdad, vn 2016 versii om väges.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Jordanijan topografine kart.

Jordanii om röunoiš Izrailinke (röunan piduz — 307 km) da Palestinanke (148 km) päivlaskmas (Jordan-jogi röunaks), Sirijanke pohjoižes (379 km), Irakanke pohjoižpäivnouzmas (179 km), Saudan Arabijanke päivnouzmas da suvipäivnouzmas (731 km). Ühthine röunoiden piduz — 1744 km. Jordanijan randad lainištab Rusttan meren Akab-laht agjahižes suvipäivlaskmas. Merirandan piduz om vaiše 26 km.

Letkesižed rahvahatomad mad mägiplatol 700..1200 metrad korktusenke ottas läz ühesad kümnendest Jordanijan territorijaspäi. Om mägid man päivlaskmas. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Džabal' Umm Ad Dami-mägi, 1854 m mail'man valdmeren pindan päl. Kaikiš alahaižemb čokkoim om Umbemeren randpol', 427 metrad valdmeren pindan al. Kaikiš pidembad joged oma Jordan-jogi da sen ližajoged (Jarmuk da Jabbok (Ez Zark)). Saum vezid — 0,6% (540 km²).

Jordanijan kaikel territorijal om kuiv (100..400 mm sadegid vodes) da räk. Man päivlaskmas klimat om Keskmeren subtropine. Letkesižiden rahvahatomiden maiden kuiv klimat om päivnouzmas da suves. Halad oleskeldas mägil tal'vel.

Londuseližed pävarad oma fosforitad da kaliisol; erased toižed varad: vas'k, marganc.

Politine sistemRedaktiruida

 
Jordanijan rahaazjoiden ministrusen pert' Ammanas.

Jordanii om unitarine parlamentine (dualistine) konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om kunigaz, Abdalla II vspäi 1999. Hän paneb kaikid sudijoid, agjoiden (muhafaziden) gubernatorid, päministrad (arab.: رئيس وزراء الأردن Rajijs vuzara al' Urdun) da ministrišton ühtnijoid radsijaha. Kunigaz om armijan päkäsknik, hän-žo allekirjutab kaikid käskusen projektoid. Ku eile allekirjutandad, ka Nacionaline Suim voib heitta kunigahan kel'don (pidab äniden kaks' koumandest).

Parlament om kaks'kodine Jordanijan Rahvahan Suim (arab.: مجلس الأمة Mažlis Al' Umma) 195 ühtnijanke. Üläkodi om Ajaniden Suim (arab.: مجلس الأعيان Mažlis Al' Aiajan), se mülütab 65 ühtnijad-ajanad, sidä kesken kunigaz paneb 40 mest. Alakodi om Ezitajiden Kodi (arab.: مجلس النواب Mažlis Al' Nuvab), kogoneb 130 deputataspäi, heišpäi 104 kaik rahvaz valičeb nelläks vodeks i 15 našt valitas eriži; om kvot 9 hristanuskojiden täht, 3 čerkesalaižiden i čečenalaižiden täht.

Parlamentan alakodin edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 20. päiväl sügüz'kud. Omar Razzaz radab päministran vs 2018 kezakus 14. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Jordanijan administrativiž-territorialine jagand.

Administrativiž-territorialižikš Jordanii jagase 12 agjaks (muhafazaks). Alajagadas niid 54 ümbrikoks (nahia:ks).

EläjadRedaktiruida

Jordanijas elädas jordanijalaižed. Vl 2012 eläjiden lugu oli 6 259 932 ristitud[3]. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadub lujas immigracijan tagut Sirijaspäi.

Rahvahad (2015): jordanijalaižed — 69,3%, sirijalaižed — 13,3%, palestinalaižed — 6,7%, egiptalaižed — 6,7%, irakalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 2,6% (sidä kesken armenijalaižed i čerkesalaižed).

Uskondan mödhe (2010): islamanuskojad — 97,2% (oficialine religii, sunnitad päpaloin), hristanuskojad — 2,2%, buddistad — 0,4%, induistad — 0,1%, toižed uskondad da märhapanendata — 0,1%.

Jordanijan toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2011[4], surembaspäi penembha): Ez Zark, Irbid, Ar Rusaif, El' Kuveisim, Halda Va Tila El' Ali. Vl 2013 oli 178 lidnad kaikes valdkundas, niiden keskes 57 lidnad enamba 15 tuhad eläjidenke.

RahvahanižanduzRedaktiruida

Vl 2012 Jordanijan päeksport oli himižed heretused (läz 20%), zelläd (10%), sobad (läz 10%), fosfatad (6%); toine eksport — maplodud (4%), kuld (4%), alüminii (2%), avtod da niiden palad (2%), vanuim da optine kabel' (2%), vilugoitimed da likutimed (2%).

HomaičendadRedaktiruida

  1. Jordanijan ristitišton lugun endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Jordanijan Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
  3. Jordanijan muhafaziden ristitišt vn 2012 1. päiväl vilukud. — Jordanijan statistikan departament (dos.gov.jo).
  4. Jordan: largest cities and towns and statistics of their population (1994, 2004, 2013. Jordanii: kaikiš surembad lidnad da niiden ristitišton statistik). — «World-gazetteer.com»-saitan arhiv (archive.is). (angl.)

IrdkosketusedRedaktiruida



Azijan valdkundad
Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Jordanii | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo.