Avaita pämenü

Izrail' (evr.: ישראל Israel' , arab.: إسرائيل Israil' ), täuz' oficialine nimituz — Izrailin Valdkund (Evrejanma) (evr.: מדינת ישראל Medinat Israel' , arab.: دولة اسرائيل Daulat Israil' ), om valdkund Päivlaskmaižes Azijas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Jerusalim.

Izrailin Valdkund (Evrejanma)
מדינת ישראל (ivrit)
(Medinat Israel')
دولة اسرائيل (arab.)
(Daulat Israil')
 Flag
Flag of Israel.svg
 Valdkundznam
Emblem of Israel.svg
Pälidn Jerusalim
Eläjiden lugu (2017) 8 424 904[1][2] ristitud
Pind 20 770[3] km²
Izrailin Valdkund (Evrejanma) מדינת ישראל (ivrit) (Medinat Israel') دولة اسرائيل (arab.) (Daulat Israil')
Kel' evrejan (ivrit), araban
Valdkundan pämez' Reuven Rivlin
Päministr Bin'jamin Netan'jahu
Religii iudaizm, ateizm, islam
Valüt uz' izrailin šekel' (ILS)
Internet-domen .il
Telefonkod +972
Aigvö tal'vel UTC+2,
kezal UTC+3

IstoriiRedaktiruida

Vn 1948 14. päiväl semendkud Izrail' tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. 19. voz'sadan lopuspäi evrejan istorižed mad elädas ridas araban mail'man valdkundoidenke.

Vn 1967 5.-10. päivil kezakud Izrail' oti vägestust Kuz'päiväližen sodan rezul'tataks, likvidirui lähižiden arabižiden valdkundoiden aviacijad.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Izrailin topografine kart.

Izrail' om mavaldkundröunoiš Livananke pohjoižes (röunan piduz — 81 km), Sirijanke pohjoižpäivnouzmas (83 km), Iordanijanke (307 km) da Jordan-jogen Päivlaskmaine randanke (330 km) päivnouzmas, Egiptanke (208 km) da Gazan sektor (59 km) suvipäivlaskmas. Ühthine röunoiden piduz — 1068 km. Valdkundan päivlaskmaižed randad lainištab Keskmeri, suves om Rusttan meren rand (Eilat) 12 km pitte. Ühthine randanpird — 273 km.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Hermon-mägen pautkel (2236 m). Umbemeren pind om kaikiš madalamb (−408 m). Saum vezid — 2,1% (440 km²).

Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, vas'kkivend, fosfatad, toižed varad — mec, potaš.

Politine sistemRedaktiruida

Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan formaline pämez' om prezident (evr.: נְשִׂיא מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‬ Nesi Medinat Yisra'el «Izrail'-valdkundan prezident» vai evr.: נְשִׂיא הַמְדִינָה‬ Nesi HaMedina «valdkundaline prezident», arab.: رئيس دولة إسرائيل‎ Rajis Daulat Israil' ), hän vahvištab päministrad radnikusele. Parlament valičeb prezidentad seičemeks vodeks, vspäi 2000 vaiše ühteks strokuks.

Valdkundan parlament om üks'kodine Knesset (evr.: ‏הכנסת‏‎ [ha keˈneset] «suim», arab.: الكنيست‎ al-K(e)neset) 120 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid nelläks vodeks. Parlament valičeb päministran kanditaturad, voib heitta ičtaze i prezidentad radmaspäi.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 17. päiväl keväz'kud (20. kucund). Reuven Rivlin om valitud prezidentaks vn 2014 10. päiväl kezakud da radab heinkun 24. päiväspäi, ende oli parlamentan ezimehen vll 2003−2006 i 2009−2013. Bin'jamin Netan'jahu radab päministran vs 2009 keväz'kun 31. päiväspäi, mugažo radoi sil-žo sijal vll 1996−1999.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Izrailin administrativiž-territorialine jagand.

Izrail' jagase (südäiazjoiden ministrusen mödhe) 7 ümbrikho (üks'lugu evr.: ‏מחוז‏‎ mahoz, arab.: منطقة‎ mintaka), ned alajagasoiš 15 alaümbrikho (üks'lugu evr.: ‏נפה‏‎ nafa), alaümbrikod — 50 rajonha (lidnad, municipalitetad).

EläjadRedaktiruida

Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 7 821 850 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Izrailiš elädas izrail'alaižed. Rahvahad (2018): evrejalaižed — 74,4% (sidä kesken sündnuded Izrailihe 76,9%), arabalaižed — 20,9%, toižed rahvahad — 4,7%.

Valdkundan toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Tel' Aviv, Haif, Rišon Le Cion, Petah Tikv, Ašdod. Kaik om 75 lidnad, niišpäi 14 lidnad oma enamba mi 100 tuh. eläjidenke. Lidnoiden eläjad ottas enamba 90% ristitištos.

IžanduzRedaktiruida

Valdkund šingotase korktoiden tehnologijoiden tegimištol. Izrail' om Olasižen alangišton analogaks, vl 2014 sen kompanijad otihe kahtent sijad verazmaižiden keskes Kitain jäl'ghe NASDAQ-biržan listingas.

Maižanduz ripub lujas reskveden tondaspäi. Sured rajadused oma pidamha armijad, jogavoččed andaks rahatomižed tuldas sihe AÜV:oiden rahvahanikoišpäi. Tel' Aviv sen ezilidnoidenke om ekonomižeks pälidnaks.

Kacu mugažoRedaktiruida

HomaičendadRedaktiruida

  1. Izrailin ristitišton endustuz vn 2017 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Verazmalaižed radnikad i illegaližed immigrantad ei mülügoi sihe. Jordan-jogen Päivlaskmaižen randan i Gazan sektoran territorijoita, no Päivnouzmaižen Jerusaliman ristitištonke.
  3. Jordan-jogen Päivlaskmaižen randan i Gazan sektoran territorijoita.

IrdkosketusedRedaktiruida