Avaita pämenü

Gan (angl.: Ghana), täuz' oficialine nimi — Ganan Tazovaldkund (angl. Republic of Ghana), om äirahvahaline valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Edel 1957 vot sidä nimitihe Britanijan Kuldrand:aks. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Akkr.

Ganan Tazovaldkund
Republic of Ghana
 Flag
Flag of Ghana.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Ghana.svg
Pälidn Akkr
Eläjiden lugu (2014) 25 758 108[1] ristitud
Pind 238 533 km²
Ganan Tazovaldkund Republic of Ghana
Kel' anglijan
Valdkundan pämez' Džon Dramani Mahama
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond, islam
Valüt ganan sedi (GHS)
Internet-domen .gh
Telefonkod +233
Aigvö UTC+0

IstoriiRedaktiruida

Vn 1957 6. päiväl keväz'kud Gan tedištoiti ripmatomut Sures Britanijaspäi.

Jäl'gmäine Konstitucii[2] om ottud vn 1992 28. päiväl sulakud kaiken rahvahan referendumal da tuli väghe.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Ganan topografine kart.

Gan om mavaldkundröunoiš Kot d'Ivuaranke päivlaskmas (röunan piduz — 720 km), Burkina Fasonke lodehes da pohjoižes (602 km), Togonke päivnouzmas (1098 km). Ühthine röunoiden piduz om 2420 km. Ganan suvižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Gvinejan laht, randanpird om 539 km. Veden saum om 4,61% (11 tuh. km², sidä kesken Vol'tan vezivaradim).

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Afadžato-mägi (885 m).

Gan sijadase severz' gradusad pohjoižpolehe ekvatoraspäi, sen tagut klimat om subekvatorialine mussonine, neps suves da kuivahk pohjoižes. Vodes kuiv- da vihmsezonad vajehtelese keskneze, no tal'vel om kuivamb.

Londuseližed pävarad oma kuld, hobed, kivivoi, diamantad tegimišton täht, boksitad, marganc; toižed varad oma mouckivi, mec, londuseline kaučuk, kala, keitandsol, gidroenergii.

TobmuzRedaktiruida

 
Parlamentan, Ülembaižen Käskuzkundan da Prezidentan (Osu Castle) sauvused Akkras.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident. Hän-žo om ohjastusen-ki pämeheks da armijan päkäsknikaks, valičese kaikel rahvahal nelläks vodeks, paneb varaprezidentad radsijha. Prezident paneb radsijha ministrid, parlament vahvištab tobjad palad heišpäi.

Parlament (angl.: Parliament of Ghana) om üks'kodine. Kaik rahvaz valičeb sen 275 ühtnijad mugažo nelläks vodeks.

Ganan Generaližed järgenduseližed valičendad oliba vn 2012 7. da 8. päivil tal'vkud, änestihe prezidentad da parlamentan kandidatoid kerdalaz. Nügüdläine prezident om Džon Dramani Mahama (sai 50,70%).

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Ganan administrativiž-territorialine jagand.

Gan jagase 10 agjaha (angl.: region). Agjad alajagasoiš 6 metropolijan ühthižkundha (surhe lidnha) da 55 municipaližhe ühthižkundha. Municipaližed ühthižkundad — 212 ümbrikho (angl.: district). Kaik om 275 valičemižümbrikod (angl.: constituency). Municipaližed ühthižkundad mugažo alajagasoiš 58 lidnnevondkundha, 108 zonnevondkundha da 626 territorijankundha. Lopuks, kaik om läz 16 tuhad sijaližid komitetoid.

Agjad mugažo ühtnesoiš 4 statistižhe regionha.

EläjadRedaktiruida

Ganas elädas ganalaižed.

Toižed sured lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Kumasi, Tamale. Vl 2013 kaik oli 14 lidnad enamba mi 100 tuh. eläjidenke.

IžanduzRedaktiruida

Vl 2012 Ganan päeksport oli kuld (44%), kivivoi (18%), kakaonbabud (14%); toine eksport oli kakaopast (2%), kakaovoi (1%), pumaterialad (1%).

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida