Avaita pämenü

Malavi, täuz' oficialine nimi om Malavin Tazovaldkund (angl.: Republic of Malawi, njandž.: Dziko la Malaŵi), om valdkund Päivnouzmafrikas. Edel 1964 vot nimitihe Njasalend:aks (angl. Nyasaland). Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lilongve.

Malavin Tazovaldkund
Republic of Malawi (angl.)
Dziko la Malaŵi (njandž.)
 Flag
Flag of Malawi.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Malawi.svg
Pälidn Lilongve
Eläjiden lugu (2014) 17 377 468[1] ristitud
Pind 118 484 km²
Malavin Tazovaldkund Republic of Malawi (angl.) Dziko la Malaŵi (njandž.)
Kel' anglijan, njandžan
Valdkundan pämez' Piter Mutarika
Päministr hän-žo
Religii paganuz, hristanuskond, islam
Valüt malavin kvač (MWK)
Internet-domen .mw
Telefonkod +265
Aigvö UTC+2

Südäiolend

IstoriiRedaktiruida

Vl 1964 heinkun 6. päiväl Malavi tedoti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.

Jäl'gmaine Konstitucii tuli väghe vl 1995 semendkun 18. päiväl.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Malavin topografine kart.

Malavi om mavaldkundröunoiš Tanzanijanke pohjoižes (röunoiden piduz — 475 km), Mozambikanke suvipäivnouzmas da suves (1569 km), Zambijanke päivlaskmas (837 km). Ühthine röunoiden piduz om 2881 km. Malavi om mererandatoi valdkund.

Saum vezid om 24 404 km², kuivman pind — 94 080 km².

Valdkund sijadase mägil Njas- (Malavi)-järves ümbri. Sen kaikiš korktemb čokkoim om Mulanje-mägi, 3002 m valdmeren pindan päl. Njas-järvespäi Šire-jogi lähteb, se lankteb Zambezi-joghe Mozambikan territorijal.

Klimat om ekvatorialine mussonine, vihmakahan kezanke (kül'mku-keväz'ku) da kuivan tal'venke. Mägil paneb 2500 mm sadegid vodes, alangoil — 750-1000 mm. Kesklämuz, sättundha, kezal 20° da 27°C; tal'vel (heinku) — +14° da +19°C. Tal'vel korktusil ülemba 2000 m voib panda lunt.

Londuseližed pävarad oma kivihil', raudkivend, boksitad (kaik ned jättas muite), urankivend, mec, gidroenergii, väghine mahuz.

TobmuzRedaktiruida

 
Tulendsija ohjastusen pertihe Pälidnankukhal Lilongves.

Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident, hän-žo om ohjastusen-ki pämez' da paneb sen ministrid radsijha. Kaik rahvaz valičeb händast 5 vodeks.

Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (193 ühtnijad), hot' Konstitucijan mödhe voib olda völ Senat 80 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb deputatoid 5 vodeks.

Malavin järgeližed Pävaličendad oliba vl 2014 semendkun 20. päiväl. Nügüdläine prezident om Piter Mutarika (sai 36,4%).

Käskuzkundaline tobmuz om saudud Anglijan ozutesen mödhe.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Malavin administrativiž-territorialine jagand.

Malaviš om 28 ümbrikod (angl. district), niid ühtenzoittas 3 regionha: Pohjoine (6 ümbrikod), Kezkuzline (9 ümbrikod) da Suvine (13 ümbrikod). Ümbrikod alajagase 110 administrativižhe rajonha vai 250 küläkundha.

EläjadRedaktiruida

Nene heimod elädas Malaviš (pala vl 2008): malavilaižed — 60% (čevalaižed — 32%, njadžalaižed — 6%, tumbukalaižed — 9%, mangandžalaižed da toižed), lomvelaižed — 18%, jaolaižed — 13%, ngonilaižed — 5%; evropalaižed da indijalaižed — elädas lidnoiš.

Malavin sured lidnad (enamba 700 tuh. ristitud vl 2008, surembaspäi penembha): Lilongve (pälidn) da Blantair.

IžanduzRedaktiruida

Vl 2012 Malavin päeksport oli tabak (61%); toine eksport — čai (6%), sahar (6%), puvill (2%), arahis (2%), urankivend (0,7%), pumaterialad (0,6%).

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida