Avaita pämenü

Nikaragua (isp.: Nicaragua), täuz' oficialine nimituz — Nikaraguan Tazovaldkund (ispanijan kelel: República de Nicaragua), om valdkund Keskuzamerikas. Nikaraguan pälidn da kaikiš järedamb lidn om Managua.

Nikaraguan Tazovaldkund
República de Nicaragua
 Flag
Flag of Nicaragua.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Nicaragua.svg
Pälidn Managua
Eläjiden lugu (2012) 6 071 045[1] ristitud
Pind 130 370[2] km²
Nikaraguan Tazovaldkund República de Nicaragua
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Daniel' Ortega
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt nikaraguan kordob (NIO)
Internet-domen .ni
Telefonkod +505
Aigvö UTC−6
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.

IstoriiRedaktiruida

Vn 1821 15. päiväl sügüz'kud Nikaragua sai ripmatomut Ispanijaspäi, no sai täut ripmatomut vn 1838 31. päiväl semendkud Keskuzamerikan Federaližen Tazovaldkundan čihodamižen jäl'ghe.

Vozil 1979−1990 rahvahanikoiden soda oli valdkundas kontras:oid vaste.

Nügüdläine konstitucii om väges vs 1987 vilukun 9. päiväspäi.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Nikaraguan topografine kart.

Nikaragua röunatab Gondurasanke pohjoižes (röunan piduz — 940 km) i Kostarikanke suves (313 km). Ühthine mavaldkundröunoiden piduz om 1253 km. Valdkundan päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri 320 kilometrad piččen randanpirdanke, päivnouzmaižed randad — Atlantižen valdmeren Kariban meri (randanpird — 480 km). Ühthine randanpird saridenke om 910 km.

Mogoton-mägi om kaikiš korktemb valdkundas (2438 m). Manrehkaidused oleldas paksus. Keskuzamerikan kaikiš järedambad reskveden Managua- da Nikaragua-järved levigatas Nikaraguas. Saum vezid om 10 380 km², nece otab 8% territorijad.

Klimat om valdmerine neps. Päivlaskmaižel randal paneb sadegid 1000..1500 mm vodes, semendkul-redukul vihmsezon oleskeleb. Päivnouzmaižel randal paneb 2500..6500 mm vodes, sigä om äi soid.

Londuseližed pävarad oma metallad (kuld, hobed, vas'k, cink, hahktin, vol'fram), toižed varad — mec, kala.

Politine sistemRedaktiruida

 
Nikaraguan parlamentan pert' Managuas.

Nikaragua om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident. Kaik rahvaz valičeb händast. Prezidentan valdatusiden strok om viž vot, strokuiden lugu om röunatusita (vspäi 2014). Üks' varaprezident om hänele abhu.

Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (isp.: Asamblea Nacional) 92 deputatanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Ohjastusele mugažo sab säta da vahvištada käskusid.

Nikaraguan järgenduseližed pävaličendad, sidä kesken valdkundan parlamentha da prezidentan, oliba vn 2011 6. päiväl kül'mkud. Nügüdläine prezident om Daniel' Ortega vspäi 2007. Vl 2011 hän sai vägestust valičendoiden satuseks (62,46%), radab koumanden strokun (ezmäine strok oli vozil 1985−1990).

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Nikaraguan administrativiž-territorialine jagand.

Nikaragua jagase 17 regionaks: 15 agjad (departamentad, isp.: departamento), mugažo 2 avtonomišt agjad (isp.: región autónoma) valdkundan päivnouzmpoles. Regionad alajagasoiš 156 municipaližeks ühtnikoks (isp.: municipio).

EläjadRedaktiruida

Nikaraguas elädas nikaragualaižed.

Toižed sured lidnad (enamba 80 tuh. ristituid vn 2005 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Leon, Činandeg, Masaj, Esteli, Tipitap, Matagal'p. Vl 2005 kaik oli 46 lidnad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

RahvahanižanduzRedaktiruida

Nikaraguan päeksport om kofe (19%, sidä kesken koncentriruidud — 2%), lehmänliha (16%), sagud da toižed maidproduktad (9%), merenproduktad da kala (8%), kuld (7%); toine eksport — pähkmed da voi niišpäi (5%), alkogoližed jomad (4%), rogosahar (3%), sigarad (1%), bananad (1%).

HomaičendadRedaktiruida

IrdkosketusedRedaktiruida