Sal'vador (ispanine virkand [el salβaˈðoɾ]), täuz' oficialine form — El' Sal'vadoran Tazovaldkund (isp.: República de El Salvador), om kaikiš penemb da tihedašti elänzoittud valdkund Keskuzamerikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om San Sal'vador.

El' Sal'vadoran Tazovaldkund
República de El Salvador
 Flag
Flag of El Salvador.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of El Salvador.svg
Pälidn San Sal'vador
Eläjiden lugu (2018) 6 187 271[1] ristitud
Pind 21 044 km²
El' Sal'vadoran Tazovaldkund República de El Salvador
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Najib Bukele
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt AÜV:oiden dollar ($) (USD)
Internet-domen .sv
Telefonkod +503
Aigvö UTC−6

EtimologiiRedaktiruida

Valdkundan nimituz ispanijan kelel (El Salvador) znamoičeb «Sünd».

IstoriiRedaktiruida

Vl 1821 sügüz'kun 15. päiväl Sal'vador tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi.

Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1824. Jäl'gmäine 14nz' lugul Konstitucii[2][3] om väges vspäi 1983 äiluguižidenke vajehtusidenke, vn 2014 versii om möhembaine.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Sal'vadoran topografine kart.

Sal'vador om mavaldkundröunoiš Gondurasanke (röunan piduz — 342 km) pohjoižes da päivnouzmas, Gvatemalanke (203 km) päivlaskmas. Ühthine röun kuivmadme — 545 km. Valdkundan suvižed randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird om 307 km.

Sal'vadoran territorijan tobj pala om sättud vulkanoil mägišt 600..700 m ü.m.t. korktusil väghiženke mahudenke. Valdkundal om kaks' vulkanoiden čepid — pohjoine da suvine. Manrehkaidused oma paksud. Kaikiš korktemb čokkoim om El'-Pital'-mägi, 2730 m valdmeren pindan päl. Kaikiš znamasine Lemp-jogi jokseb man pohjoižespäi süvedme (450 m) alangodme. Tünen valdmererandaline alangišt om 10..30 km levette.

Randišton klimat om tropine, mägištol om ven klimat. Kaikuččen kun kesklämuz om +25..+29 C° randištol, +23 C° mägištol. Semendkul-redukul paneb sadegid, kül'mkul-sulakul kuiv sezon oleskeleb. Vodes voib panda sadegid 2000 mm:hasai, läz kaikuttušt vot se veb sur'vedennoks.

Londuseližed pävarad oma raudkivend, vas'kkivend, boksitad, kuld; toižed oma cink, hobed, platin, hahktin, artut', ozrikkivi, mramor, mouckivi.

TobmuzRedaktiruida

 
Parlamentan pert' San Sal'vadoras.

Sal'vador om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (isp.: Presidente de El Salvador), hän-žo om ohjastusen pämez' da armijan päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, kahtenden strokun voimuseta. Ministrad da varaprezident oma abuiš prezidental.

Parlament om üks'kodine Käskusenandai Suim (isp.: Asamblea Legislativa), mugažo rahvaz valičeb sen 84 ühtnijoid koumeks vodeks. Ülembaine Käskuzkund om käskuzkundaline tobmuz, se kogoneb 15 sudijaspäi.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 4. päiväl keväz'kud. Valitihe prezidentad ühtel tural vn 2019 3. päiväl uhokud, nügüdläine Najib Bukele-prezident sai 53,1%.

Edeline Sal'vador Sančes Seren-prezident (2014−2019) sai 50,11% kahtendel tural.

Administrativiž-territorialine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Sal'vadoran administrativiž-territorialine jagand.

Sal'vador jagase 14 departamentaks (isp.: departamento). Departamentad alajagasoiš municipijoikš (isp. municipio), kaik niid om 262.

EläjadRedaktiruida

Sal'vadoras elädas sal'vadoralaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan eläjiden lugu oli 6 125 512 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Ristitišt augotižlibundan mödhe vl 2007: segoitadud augotižlibundanke (mestizo) — 86,3%, evropalaižed — 12,7%, indejalaižed — 0,2% (sidä kesken lenka, kakavira, nahua-pipil), afrikalaižed — 0,1%, toiženke augotižlibundanke — 0,7%.

Uskondan mödhe (2014): riman katolikad — 50% (valdkundaline religii), protestantad — 36%, toižed uskojad — 2%, religijatomad — 12%.

Sal'vadoran toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2007, surembaspäi penembha): Santa Ana, Sojapango, San Migel'. Lidnalaižiden pala om 73,4% (2020).

IžanduzRedaktiruida

Vl 2012 Sal'vadoran päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 40%), sahar da magedad jomad (6%), elektrokondensatorad (6%), kofe (5%); toine eksport — raudtegesed (2%), kivivoin ümbriradmižen produktad (2%), kuld (1%), spirt, elektruz, zelläd; toštmižeksportan tavarad.

HomaičendadRedaktiruida

  1. Sal'vadoran ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Nügüdläine Sal'vadoran Konstitucii pdba.georgetown.edu-saital. (isp.)
  3. Sal'vadoran Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)

IrdkosketusedRedaktiruida



Pohjoižamerikan valdkundad
Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (AÜV) | Antigua da Barbud | Bagaman Sared | Barbados | Beliz | Dominik | Dominikanine Tazovaldkund | Gonduras | Grenad | Gvatemal | Haiti | Jamaik | Kanad | Kostarik | Kuba | Meksik | Nikaragua | Panam | Sal'vador | Sent Kits da Nevis | Sent Lüsii | Sent Vinsent da Grenadinad | Trinidad da Tobago