Kuba (isp.: Cuba), oficialižikš — Kuban Tazovaldkund (isp.: República de Cuba [reˈpuβlika ðe ˈkuβa]), oficialitomikš vspäi 1959 — Joudjuden Sar' , om sar'hine valdkund Kariban meren pohjoižpalas. Sen päine da kaikiš suremb lidn om Havan.

Kuban Tazovaldkund
República de Cuba
 Flag
Flag of Cuba.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Cuba.svg
Pälidn Havan
Eläjiden lugu (2018) 11 116 396[1] ristitud
Pind 110 860 km²
Kuban Tazovaldkund República de Cuba
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Migel' Dias-Kanel'
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond
Valüt kuban peso (CUP) 
konverturuidud kuban peso (CUC)
Internet-domen .cu
Telefonkod +53
Aigvö tal'vel UTC−5,
kezal UTC−4

IstoriiRedaktiruida

Vl 1895 sügüz'kus Kuba tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi. Vn 1898 10. päiväl tal'vkud Ispanii tundišti sidä da kändi Kubad dominionaks, no päliči severziš-se kuiš ispaniž-amerikaine soda zavodihe, i Kuba putui AÜV:oiden ohjandusen alle. Vn 1902 20. päiväl semendkud Kuba sai ripmatomut okkupacijan lopindan satuseks da kändihe tazovaldkundaks.

Vn 1976 valdkundan Konstitucii om vajehtadud vn 2019 Konstitucijal[2] referenduman abul (24. uhokud, 87% oliba «za»). Se om Kuban videnz' Konstitucii ripmatomuden sandan aigaspäi, om väges vs 2019 sulakun 10. päiväspäi, vahvištihe edeližid vll 1901, 1934, 1940 i 1976.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Kuban topografine kart.

Valdkund otab Kuban saren, Huventud-saren da äjiden penembiden sariden territorijoid Suriden Antiliden sariden mülündas. Kuba om jagadud Pohjoižamerikaspäi Atlantižen valdmeren Floridan sal'mel pohjoižes da Jukatanan sal'mel päivlaskmas. Matkad AÜV:oihesai Floridan sal'men kal't om 180 km (kaikiš kaidas sijas), Gaitihesai Tulleipol'žen sal'men kal't — 77 km, Jamaikahasai Kolon-sal'men kal't — 140 km, Meksikhasai Jukatanan sal'men kal't — 210 km. Saren piduz päivlaskmaspäi päivnouzmha om 1250 km. Kariban meren randanpird om 3735 km.

Kubal eile valdkundröunoid madme. Guantanamon sodameribaz om anttud kortomha AÜV:oile Kuban territorii röunanke 28,5 km madme.

Mäged da ülüded ottas territorijan koumandest, toine om tazangištod. Koume mägištod om sarel: Sierra Maestra päivnouzmas, Eskambrai keskuzpalas i madal Kordil'jera-de-Guaniguaniko päivlaskmas. Kaikiš korktemb čokkoim om Turkino-mägi 1972 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, sijadase saren päivnouzmas.

Klimat om tropine passatine kaks'sezonine, relätivine nepsuz om korged läz kaiken aigan. Vihmsezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus, kuiv sezon tuleb redukus-sulakus. Joged oma lühüdad. Sar' alištub tropižile torokoile kovidenke tulleidenke.

Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, metallad (raudkivend, vas'k, kobal't, hrom, nikel'), azbest; toižed varad — silikatad, keitandsol, mec (territorijan kümnendez), väghine mahuz.

Politine sistemRedaktiruida

 
Kapitolii vl 2012 — Kuban parlamentan ištundoiden sija Havanas.

Kuba om unitarine socialistine parlamentine tazovaldkund kommunistižen partijan dominiruindanke. Kuban kompartijan pämez' jäb severzidenke-se valdatusidenke vn 2019 Konstitucijan mödhe. Vll 1976 (tal'vku) — 2019 (reduku) valdkundan pämez' oli Valdkundan Nevondkundan pämez'. Vn 2019 redukuspäi valdkundan pämez' om Kuban prezident, parlamentan ühtnijad valitas händast. Prezident om ohjastusen (ministrišton) pämez' mugažo, hänen valdatusiden strok om viž vot ühtenke voimusenke valitas kahtendeks strokuks.

Rahvahan Tobmuden Nacionaline Suim (isp.: Asamblea Nacional del Poder Popular) — se om üks'kodine valdkundan parlament. Deputatoiden lugu om 605 ristitud, valitas heid kerdan vides vodes. Parlament formiruib ohjastust da paneb sen pämest (hän-žo prezident), mugažo Valdkundan Nevondkundan (35 ühtnijad) pämest, radnikusele. Parlament tegeb kaks' sessijad vodes, sen pala — Valdkundan Nevondkund — radab sessijoiden keskes.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 11. päiväl keväz'kud (9. kucund). Prezident om Migel' Dias-Kanel' vs 2019 redukun 10. päiväspäi, radoi Valdkundan Nevondkundan pämehen vll 2018−2019. Kompartijan pämez' om Raul' Kastro vs 2011 sulakun 19. päiväspäi, hän radoi Valdkundan Nevondkundan pämehen vll 2008−2018.

Administrativine jagandRedaktiruida

   Kacu kirjutuz: Kuban administrativiž-territorialine jagand.

Administrativiž-territorialižikš Kuba jagase 16 agjaks (provincijaks, isp.: provincia) i specialine Huventud-municipii om olmas. Kaik agjad alajagasoiš municipijoikš (isp. municipio), niid om 169.

EläjadRedaktiruida

Kubas elädas kubaližed. Vl 2012 valdkundan ristitišt oli 11 163 934 eläjad[3]. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 239 tuh. eläjid vll 2015−2016.

Augotižlibundan mödhe (2012): evropalaižed — 64,1%, mulatad i segoitadud augotižlibundanke — 26,6%, afrikalaižed — 9,3%.

Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad — 59,2%, rahvahaližed religijad (Afrikaspäi, spiritualizm, hristanuskondan pojavad) — 17,4%, toižed uskojad — 0,4%, religijatomad — 23,0%.

Kuban toižed järedad lidnad (enamba 200 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Santjago de Kuba, Kamaguei, Ol'gin, Guantanamo, Santa Klar. Lidnalaižiden pala om 77,2% (2020).

RahvahanižanduzRedaktiruida

Vl 2009 Kuban päeksport oli nikel' (16%), sahar (13%), zelläd da vakcinad (13%), sigarad (10%); toine eksport — vin (5%), merenproduktad (3%), toižed metallad (2%), cement (2%), kivivoi (1%), raud (1%).

HomaičendadRedaktiruida

  1. Kuban ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Vn 2019 Kuban Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
  3. Vn 2012 Kuban rahvahanlugemižen andmused. — Ruso.prensa-latina.cu. (isp.)

IrdkosketusedRedaktiruida



Pohjoižamerikan valdkundad
Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (AÜV) | Antigua da Barbud | Bagaman Sared | Barbados | Beliz | Dominik | Dominikanine Tazovaldkund | Gonduras | Grenad | Gvatemal | Haiti | Jamaik | Kanad | Kostarik | Kuba | Meksik | Nikaragua | Panam | Sal'vador | Sent Kits da Nevis | Sent Lüsii | Sent Vinsent da Grenadinad | Trinidad da Tobago