Avaita pämenü

Alatagil (ven.: Нижний Тагил) om Venäman lidn da järed tegimištoline keskuz Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Alatagilan lidnümbrikon administrativine keskuz.

Alatagil
Нижний Тагил
 Lidnanznam
Coat of Arms of Nizhny Tagil (Sverdlovsk oblast).png
 Flag
Flag of Nizhny Tagil (Sverdlovsk oblast).png
Valdkund Venäma
Eläjiden lugu (2018) 353 950 ristitud
Pind 297,47 km²
Alatagil Нижний Тагил
Pämez' Vladislav Pinaev
(kezaku 2 018—)
Telefonkod +7-3 435-xxx-xxx
Avtokod 66, 96, 196
Aigvö UTC+5 (MSK+2)


Lidnan nägu Man kaimdajaspäi edel 2006 vot.

Südäiolend

IstoriiRedaktiruida

Vl 1696 löutihe vas'kkivendod da raudmägid nügüdläižen lidnan ümbrištos. Tagilan raudtegim (ven.: Тагильский завод) i Vijan raudtegim (ven.: Выйский завод) oliba saudud Demidovad-dinastijan ohjastusen al Suren Petran käskön mödhe vn 1714 jäl'ghe. Alatagil-eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1722 19. (8.) päiv redukud, sil päiväl saihe ezmäšt kaugedraudad Vijan tegimel. Žilo oli tetab metallal (vas'k i raud) «Vanh näd»-torguindznamanke, kuvatadud lehtraudaižil kandičuil. Vl 1800 tegihe melel velosipedan täs, vl 1833 — puruvedimen.

Vn 1919 20. päiväl elokud koume ühtenzoittud volostid (Tagilan, Vijan-Mikulain i Stroican-Aleksandran) saiba lidnan statusad nügüdläiženke nimenke, sil aigal ristitišt oli 30..40 tuhad eläjid. Vspäi 1963 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.

Alatagil šingotase raudan Korgedmägen küllästamižfabrikal i Alatagilan metallurgijan tegimel, mašiništonsauvomižel («Uralvagonzavod» — vagonad, tramavaid, cisternad, sodatankad, traktorad, ekskavatorad, kormadimed, toižed edheotandad — palad raudtemašiništon täht, kriotehnik), sauvondmaterialiden sarakol (leskusenvastaižed materialad, metalližed konstrukcijad, lämuzizoläcii, asfal't, cement, apakut), himižel tegimel («Uralhimplast») i sömtegimištol (leibtegim, jähine), mugažo mebel'fabrik radab.

Geografijan andmusedRedaktiruida

 
Alatagilan rajonad:
     Leninan rajon (ven. Ленинский)      Tagilstroin rajon (ven. Тагилстроевский)      Dzeržinskijan rajon (ven. Дзержинский)

Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päuvnouzmaižel pautkel, Tagil-jogen üläjoksmusen da sen huran Vii-ližajogen (34 km pitte, ven.: Выя, Tur-jogen oigedpol'ne bassein) randoil, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tagilan uit om saudud lidnan suvipalas, Vijan uit — päivlaskmas. Kahesa mäged seištas lidnas ani: Medved'-Kivi, Korged, Pit'k, Pall'az Kivi da toižed, 250..388 m ü.m.t. korktusil.

Matkad lidnaspäi Jekaterinburghasai om 125 km suvhe orhal, 143 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma 30..50 km lidnaspäi: Nevjansk, Kirovgrad, Ülätagil i Novoural'sk suvhe, Kušv, Ülätur i Krasnoural'sk pohjoižhe, Üläsald i Alasald päivnouzmha.

Alatagil jagase koume lidnrajonha, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, kaikuččel ičeze administracii om olmas. Kaik 23 pen't žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Alatagilan ližaks. Lidnümbrikon pind — 4 105,80 km², se levineb suvhe i päivlaskmha lidnaspäi.

EläjadRedaktiruida

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 361 811 ristitud, lidnümbrikon — 365 433 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 425..439 tuhad eläjid vll 1985−1994 (439 521 rist. vl 1989). Vl 2018 kaik 356 844 ristitud elihe lidnümbrikos. Ortodoksižen hristanuskondan koume päjumalanpertid, 15 jumalanpertid, 2 časounäd, mez'- i naižjumalankodid oma avaitud, i islaman augškol (medrese) om olmas lidnas. Mugažo om protestantizman, islaman, induizman, judaizman i buddizman kundoid.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,9%, totarlaižed — 2,0%, ukrainalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 4,2%.

Keskopendusen 18 aluzkundad (tehnikumad, kolledžad) i üläopendusen 15 filialad (Jekaterinburg, Moskv) oma professionaližen opendusen aluzkundoikš. Kaik om 3 sportkompleksad, jäpert'kulu i 4 suks'bazad lidnas.

TransportRedaktiruida

Avtobusad, tramvaid, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks. Kaks' päraudtestancijad, päavtostancii i koume lidnoidenkeskešt avtostancijad ratas lidnas. Kiruhjonuz ühtenzoitab Alatagilad Jekaterinburganke, ezilidnelektrojonused ajadas lähižihe lidnoihesai. Enzne Salk-sodalendimport (ven. Салка) om aviacijan kodvlendimport vspäi 2005, sijadase 7 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.

IrdkosketusedRedaktiruida