Erinevus lehekülje "Ion" redaktsioonide vahel

Lisatud 3783 baiti ,  6 aasta eest
resümee puudub
(Om sätud uz' lehtpol', kudamban südäiolend om ''''Ion''' (grek. ''ἰόν'' — ''mänii'') — üks'atomine vai äiatomine henič elektrotäutkenke, kudamb sädase ühten...')
 
 
== Tedoavaidusen te ==
'''Ion'''-sana [[grekan kel'|grekaks]] ἰόν, ''ion'', znamoičeb ''mänii'' (ἰέναι, ''ienai'', ''mända''-sanan nügüdläižen aigan I aktivan particip). Vl. 1834 anglialaine fizikan- da himijantedomez' [[Faradei Maikl]] sädi nece termin ümbrikirjutamha sihepäi tundmatoman ''mänijan'' nägusen ühten [[elektrod]]alpäi toižele vezisubstancijan kal't.<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/faraday_michael.shtml Michael Faraday (1791-1867) (video). — BBC.]</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=ion OnlineOnlain etymologyetimologine dictionaryvajehnik.]</ref> Faradejale ei olend tetab necen nägusen londuz, no hän tezi: sikš ku metallad segoitaba da lähteba segoiteshe ühtel elektrodal, da uz' metall tuleb segoitesespäi toižen elektrodan päl, ka om eraz substancijan tip, mitte likub segoitesen kal't joksijas, vedajas, ehtatajas materialižes formas üht sijaspäi toižhe.
 
== Harakterižed pirdad ==
Konz ionad oma gazanvuiččes olendas (lämoi, päivänvauktuz, elektrokibinad i m.e. [[plazm]]), niil om korged mahtuz reakcijoile. Gazanvuiččed ionad reagiruiba teravašti täuttud vastališti ionidenke, da sädase neitraližed molekulad vai ionižed solad. Ionad mugažo sädase nozoludes vai substancijan kovas olendas, konz solad reagiruiba segoitajidenke (ozutesikš, [[vezi|vedenke]]). Sišpäi tuleba ''ionad segoitajas'' pit'kemban elonke, ka [[energii|energijan]] da [[entropii|entropijan]] sido toižetase, ionad napriba sirtas toine toižespäi i reagiruiba nozoludenke. Mugomad stabiližed substancijad putuba londuses madaliden temperaturiden olendoiš tobjimalaz. Sen järgeline ozutez om segoitadud soliden ionad merivedes.
 
Kaikil ionil om täude, sišpäi ne, kaikiden objektoiden kartte:
* vedada vastal'žed elektrotäutked ičezennoks (pozitivine negativižennoks da tagazpolin),
* sirdaba polihe ühtenvuiččen znaman täutkid (mugažo erazvuiččid ičeze väges),
* likuba traektorijadme, kudamban te kändase da om märitud [[magnitpöud]]al.
 
Elektronan mass om penemb, sen avaruden täutandan ičendad oma lujemba (elektronad oma [[materialižed lainhed]]). Sikš miše elektronad märičeba atomoiden da molekuloiden suruz, hot' ne valdoičeba elektronil da niiden suremba. Anionad (ionad negativižen täutkenke) oma suremb maman molekulad vai atomad. Agjahižed elektronad sirdaba polihe toine tošt i ližadaba ionale fizišt surust, sikš ku sen suruz märičese [[elektroniden pil'v]]el. Ani mugažo kationad oma penemb maman atomad vai molekulad sen elektroniden pol'ven penemban suruden tagut. Ozutesikš, üks' [[vezinik]]an kation om ani elektronita, ka se om ''penemb lujas'' maman vezinikan atomad.
 
== Olend olmas londuses ==
Ionad oma jogasijaližed [[londuz|londuses]] da andaba vastuz erazvuiččen fenomeniden täht: [[Päiväine|Päiväižen]] vauktusen sü, [[Ma]]n [[ionosfer]]an olend olmas-ki. Atomoiden muju ičeze ionižes olendas voib erineda rindatades neitraližiden atomoidenke, ka päivänvauktusen absorbcii metalližil ionil andab mujud [[kalližarvoižed kived|kalližarvoižile kivile]]. Veden da ioniden vastamižpaineg om lujas tarbhaine kut anorganižes himijas, muga organižes-ki (biohimii sen ühtes), ozutesikš ohjastai sidoiden erigoitusel energii [[adenozintrifosfat]]as ([[adenozintrifosfat|ATF]]).
 
Kus ioniden ičendad oma kaikiš nägujembad, ümbrikirjutand andase alleanttud jagusiš; ned sijadase pidusen polendusen fizižen pordhišton mödhe, astronomižes surudespäi mikroskopižhe.
 
== Astronomine olend olmas ==
[[Fail:Main tycho remnant full.jpg|right|right|thumb|[[SN 1572]]:n ([[Brage Tiho|Bragen Tihon]]) [[üläuz' tähtaz|üläuden tähthan]] jändused, čihodajan plazman ogibal šur. Irdaline päluine ozutadud taivazmaks, se om [[röntgensädeged|röntgensädegiden]] emissii korktan energijan elektronil.]]
 
''Päine kirjutuz: [[Plazm]].''
 
Vedetomiden gazanvuiččiden ioniden keraduz, vai eskai gaz täuttud heničuiden erasen verdanke nimitase plazmaks. Enamba mi 99.9% Mirun nägujas substancijaspäi voib olda [[plazm]]an nägus.<ref>[http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast07sep99_1.htm Plasma, Plasma, Everywhere] Science@NASA Headline news, Space Science # 158. September 7, 1999.</ref> Se mülüb meiden [[Päiväine]] da toižed [[tähtaz|tähthad]], [[planetoidenkeskeine avaruz|avaruz planetoiden keskes]] da [[tähthidenkeskeine avaruz|avaruz tähthiden keskes]]. Plazm om nellänz' substancijan olend ([[kova hibj|kovad hibjad]], [[nozoluz|nozoluded]], [[gaz]]ad-ki), sikš ku sen ičendad oma toižed materialižkš. [[Astrofizine plazm|Astrofizižes plazmas]] om tobjimalaz elektroniden da protoniden segoitez (ioniziruidud vezinik).
 
== Homaičendad ==
51 102

muudatust